ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ և ԲԱՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ

Ո՛Չ: ՀԱՅ ԿԵՆՍԱԲԱՆՆԵՐԸ ՉԵՆ ՀԱՍԿԱՑԵԼ ԲՋՋԻ ԻՐԱԿԱՆ ԲԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆԸ: ԻՆԺԵՆԵՐԱԿԱՆ ՄԱՐՏԱՀՐԱՎԵՐ ԿԵՆՍԱԲԱՆՆԵՐԻՆ

  ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտ, կրտսեր գիտաշխատող Հովակիմ Զաքարյանն ինձ հետ ֆեյսբուկյան մեկնաբանություններում հեգնանքով մեկնաբանում է. “Մեքենայի շարժիչի և մարդածին այլ բարդ մեխանիզմների հետ համեմատություններով փորձում են ցույց տալ, որ տեսեք թե նման բարդ մոլեկուլների/համակարգերի համար էլ բանական միտք է անհրաժեշտ” և ավելացնում. “նման հեքիաթները ուրիշներին պատմիր”:

Screenshot_7

  Իսկապես,   մարդածին  բարդ մեխանիզմները անհամեմատելի են շատ ավելի կատարյալ ինժեներական լուծումներով հագեցած մոլեկուլյար մեքենաների հետ: Մոլելուլյար մեքենաներ, որոնց կատարյալ կառուցվածքը և աշխատանքը նույնիսկ ժամանակակից նանոտեխնոլոգիայի առկայության պայմաններում անգերազանցելի ինժեներական գլուխգործոցներ են իրենց պտտման արագությամբ և կատարած աշխատանքի արդյունավետությամբ: Մոլեկուլային մեքենաների կողքին մարդածին “բարդ” մեխանիզմները` շարժիչները և մեքենաները թվում են շատ պարզունակ, ինչպես օրինակ  քարե դարի գործիքները ի համեմատություն ժամանակակից  գործիքների:   The Annual Review of Biomedical Engineering  գիտական ամսագրում ասվում է.    “Մոլեկուլյար մենքենաները գլխավորապես ավելի արդյունավետ են, քան նրանց մեծամաշտաբ նմանօրինակները”:

Բակտերիայի մոլեկուլյար շարժիչ արագությունը` 18000 պտ/րոպեում ՕԳԳ-100%

Բակտերիայի մոլեկուլյար շարժիչ
արագությունը` 18000 պտ/րոպեում
ՕԳԳ-100%

Ըստ էության, հայ կենսաբանները շատ հեռու են հասկանալու բջջի և նրանում գործող մոլեկուլյար մեքենաների իրական բարդությունը և դա այն պատճառով, որ նրանց մոտ բացակայում է   ինժեներական մտածողությունը, որն թույլ կտար զանազանելու ինժեներական նախագծված կառուցվածքները:

եթե որևէ կենսաբանի հարցնեք, թե բջիջը ինչից է կազմված, ապա նա անմիջապես կպատասխանի “Բջիջն կազմված է ցիտոպլազմայից, բջջակորիզից, բջջաթաղանթից…և այլն”: Սակայն,  արդյո՞ք այս տերմինները ինչպիսին են “ցիտոպլազմա” ամբողջովին նկարագրում են այն ինչ իրենից ներկայացնում է բջիջը: Գուցե՞  այս տերմինալոգիայի պատճառով է, որ կենսաբանները շատ աղոտ պատկերացում ունեն բջջի և նրանում գործող նանոմեքենաների մասին: Համալսարանում կենսաբանը “Ցիտո+պլազմա” բառի տակ երբեք չի կարող հասկանալ, որ “Բջիջը մի “գործարան”  է, որն  հագեցած է առաջատար  նանոտեխնոլոգիական մեքենանեներով  (շատ ավելի առաջատար և զարգացած, քան մարդկային որևէ  ինժեներական տեխնոլոգիա), որոնք արտադրվում և ղեկավարվում են ծածկագրված բազմաշերտ թվային ինֆորմացիայի միջոցով: Այդ նանոմեքենաները  ապահովում են բջջի կենսագործունեությունը և ինքնավերարտադրությունը“:

ՄՈԼԵԿՈՒԼՅԱՐ  ՆԱՆՈՄԵՔԵՆԱՆԵՐ

The journal Accounts of Chemical Research  գիտական ամսագրում տպագրված հոդվածում սահմանվում է. “Մոլեկուլային մեքենան մասերի հավաքակազմ է, որն մեկը մյուսից փոխանցում է ուժեր, շարժումներ կամ էներգիա  նախասահմանված ձևով”2, իսկ The Annual Review of Biomedical Engineering    գիտական ամսագրում սահմանվում է հետևյալ կերպ.“Մոլեկուլյար մեքենաները փոքրիկ էներգիայի փոխարկման սարքեր են մոլեկուլյար մակարդակում” այնուհետև նշում, որ   “Բնության մեջ գոյություն ունեն այդպիսի անհաշիվ մեքենաներ և հնարավոր է կառուցել  արհեստականները նմանակելով բնությանը”:3

Deltf_ProtienMachines - Copy

Մոլեկուլյար նանոշարժիչներ

2000թ-ին   Nature Reviews Molecular Cell Biology  գիտական ամսագրում տպագրված հոդվածում պատմական ակնարկ է կատարում մոլեկուլյար մեքենաների մասին շեշտելով, որ 17-րդ դարի գիտնականները կանխատեսել էին նմանատիպ մեքենաների գոյությունը.   “Այս արտակարգ կենսաբանական մեքենաները որոշ չափով իրականացնում են 17-րդ դարի գիտնականների երազանքը-Երազանք, որն Մարչելո Մալպիգին (Marcello Malpighi) ավելի քան 3 դար առաջ հանգեցրեց  ենթադրել, որ ‘ոչ միայն մեզ անհայտ, այլ նաև մեր մտքի համար աներևակայելի մեքենաներ կգտնվեն’: Թեև, Ժամանակակից կենսաբանական (և ոչ կենսաբանական մեքենաները) տարբերվում են հնագույն մեքենաներից և գերազանցում են վաղ գիտնականների ակնկալիքները”:4

 Արդյո՞ք արդարացված է  “Մոլեկուլային մեքենաներ” տերմինի օգտագործումը, արդյո՞ք նրանք իրական մեքենաներ են,

արդյո՞ք մոլեկուլային մեքենաները ունեն նույն հատկությունները ինչը, որ մարդկանց կողմից կառուցված մեխանիկական մեքենաները ունեն:

1998 թ-ին Cell ամսագրում  տպագրված ” The Cell as a Collection of Protein Machines: Preparing the Next Generation of Molecular Biologists ” Cell, Vol. 92:291 հոդվածում Բրյուս Ալբերտը գրում է. “Մենք մշտապես թերագնահատել ենք բջիջները և անկասկած մենք մինչ օրս էլ շարունակում ենք  թերագնահատել: Սակայն, մենք գոնե այլևս այնքան միամիտ չենք, որքան 1960-ականներին…Իսկապես, ողջ բջիջը կարող է դիտվել, որպես  մի գործարան, որն պարունակում է փոխկապակցված բարդ հոսքագծերի ցանց, որոնցից յուրաքանչյուրը կազմված է մի շարք սպիտակուցային մեքենաներից…ինչո՞ւ ենք մենք սպիտակուցային հավաքակազմերը, որոնք ընկած են սպիտակուցի ֆունկցիայի հիմքում անվանում   “Մեքենաներ”: Հենց այն պատճառով,  որ ինչպես մարդկանց կողմից  մեքենաները կառուցված են մակրոշախարհում  արդյունավետ գործելու համար, այս սպիտակուցային հավաքակազմներն էլ պարունակում են բարձր համակակարգված շարժական մասեր: Յուրաքանչյուր սպիտակուցային հավաքակազմերի ներսում ներմոլեկուլային բախումները ոչ միայն սահմանափակված են ոչ մեծ հնարավորությունների շարքով, այլ նաև C ռեակցիան կախված է B ռեակցիայից, որն իր հերթին կախված է A ռեակցիայից, ճիշտ այնպես, ինչպես մեզ հայտնի մեքենաներում”:5

Cell ամսագրի 1998թ-ի փետրվարի 6-ին լույս տեսած համարի բովանդակությունն է (Կարմիրով հատուկ ընդգծված են կենսաբաների համար, որպեսզի կարողանան տարբերակել “Մեքենա” բառը: Cell, Vol. 92:291 (February 6, 1998)

Cell ամսագրի 1998թ-ի փետրվարի 6-ին լույս տեսած համարի բովանդակությունը (Կարմիրով հատուկ ընդգծված են կենսաբաների համար, որպեսզի կարողանան տարբերակել “Մեքենա” բառը: Cell, Vol. 92:291 (February 6, 1998)

Chemical reviews  ամսագրում տպարգրված  “ Toward Intelligent Molecular Machines: Directed Motions of Biological and Artificial Molecules and Assemblies”  Chemical reviews 105(4):1377-400 հոդվածում  մոլեկուլյար մեքենաները ուղղակիորեն համեմատվում են մարդածին մեքենաների հետ .“Մոլեկուլյար մեքենաները իրագործում են ուղղորդված կամ ծրագրավորված շարժումներ, որոնք նման են շատ գործիքների և մեքենաների, որոնք  օգտագործվում են առօրյա կյանքում”:6 Ընդ որում,     2005-ին   Nature ամսագրում տպագրված  “Biophysics: Assembly line inspection”  հոդվածում ասվում է. “Բջջի մակրոմոլեկուլյար մեքենաները պարունակում են տասնյակ կամ նույնիսկ հարյուրավոր մասեր: Սակայն, ի տարբերություն մարդածին մեքենաների,   այս  բջջային մեքենաները հավաքվում են ինքնաբերաբար: Դա նույն է, թե ավտոմեքենան  կարող է կառուցվել  գործարանի հատակին վայր ընկած մասերից”:7

2011թ-ին ԱՄՆ-ի Կոլումբիայի համալսարանի  կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի դեպարտամենտից  Joachim Frank-ը  “Molecular Machines in Biology: Workshop of the Cell ” գրքում գրում է. “Մոլելուլյար մեքենաները, որպես հասկացություն գոյություն էին ունեցել ավելի վաղ քան Բրյուս Ալբերտը 1998թ-ին Cell ամսագրում կտպագրեր իր էսսեն…”Մեքենա”  հասկացությունը օգտակար է, քանի որ մոլեկուլյար հավաքակազմերը այս կատեգորիայում կարևոր հատկություններ են կիսում  իրենց մեծամաշտաբ նմանօրինակների հետ, ինչես օրինակ ընթացականությունը, տեղայնացված փոխազդեցությունները և այն փաստը, որ նրանք սահմանված աշխատանք են կատարում ստեղծելով  արտադրանք:… Իսկ նույն այդ գրքում Xinghua Shi-ին և Taekjip Ha-ին (the Department of Physics and Institute for Genomic Biology at the Howard Hughes Medical Institute of the University of Illinois at Urbana-Champaign) գրում են.  “Մոլեկուլյար մեքենաները մոլելուլային սարքեր են, որոնք ունակ են առաջացնելու ֆիզիկական շարժումներ…բնության մեջ հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ նմանատիպ սարքեր, ներառյալ կենսաբանական շարժիչներ ինչպիսիք են հելիկազան (helicases) և պոլիմերազանները (polymerases): Այս   փոքրիկ    նանոմեքենաները  աշխատում են այնպես, ինչպես ավտոմեքենաները մայրուղու վրա և շատերը վառելիք են սպառում մոլեկուլյար մակարդակում, օրինակի համար   ադենոզինեռաֆոսֆատի մոլեկուլների հիդրոլիզի միջոցով: Երբ պահանջվող վառելիքը բացակայում է, ապա այս նանոմեքենաները  հակված են դանդաղեցնել և նույնիսկ կանգնել  այնպես, ինչպես ավտոմեքենաների շարժիչը կկատարեր: Բացի այդ, այս կենսաբանական շարժիչները հաճախ ուղղորդված ձևով շարժվում են փոփոխական արագություններով և նրանց ընթացականության բնությագիրը կարող է նկարագրվել, թե որքան հեռու են նրանք շարժվում իրենց մոլեկուլյար մայրուղով: Այս սպիտակուցային մեքենաների առանձին  մասերի շարժումը, օրինակ Ռիբոսոմը, հաճախ հրաշալի կերպով համակարգվում է  ինչպես  ցանկացած  մեծամաշտաբ բարդ մեխանիկական մեքենաները”:8

ՄՈԼԵԿՈՒԼԱՅԻՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

  Արդյունաբերության մեջ օգտագործվում է “Computer-assisted design” և “Computer-aided manufacturing”  (կրճատ “CAD-CAM”) ծրագրային համակարգը տարբեր մեքենաներ արտադրելու համար: Ինժեներները օգտագործում են CAD ծրագիրը օդանավի և այլ մեքենաների մասերի արտադրության մեջ: CAD  ծրագրի միջոցով ինժեներները ստանում են օդանավի մասերի եռաչափ պատկերներ: CAD-CAM պրոցեսում   թվային ինֆորմացիան` հրահանգները, որն պահպանված է CAD  ծրագրում   վերծանվում է մեկ այլ մեքենայական ծածկագրի  NC (“numerical code”)  ծրագրային համակարգի  միջոցով, որն էլ ղեկավարում է օդանավի մասերի արտադրությունը` ռոբոտի ձեռքը, որպեսզի կառուցի օդանավի որոշակի մասեր: Նմանապես, բջջում սպիտակուցային մեքենաների արտադրությունը նույնպես  ներառում է ինֆորմացիայի փոխարկումը մեկ ֆորմատից մյուս ֆորմատի, մինչ այդ ինֆորմացիայի օգտագործվումը արտադրության մեջ: Բջջում  սկզբնական թվային ինֆորմացիան ԴՆԹ-ում  փոխակերպվում է ՌՆԹ ֆորմատի, որն էլ ղեկավարում է սպիտակուցային մեքենանաների արտադրությունը:

  Այսպիսով, Բջջի ինֆորմացիայի մշակման համակարգը ապշեցուցիչ կերպով  նման է   CAD-CAM տեխնոլոգիային, թեև մեկ տարբերությամբ, այն է` բջջի ինֆորմացիոն-մշակման համակարգը ոչ միայն  օգտագործում է թվային ծածկագրված ինֆորմացիան որպեսզի ղեկավարի  սպիտակուցային մեքենաների  արտադրությունը, այլ նաև վերարտադրում է  ինքն իրեն:

Այժմ քննարկենք մի շարք մոլեկուլյար մեքենաներ համոզվելու համար, որ նրանք շատ ավելի կատարյալ են, քան մարդկության կողմից կառուցված որևէ մեքենա:

 ԱԴԵՆՈԶԻՆԵՌԱՖՈՍՖԱՏ  (ԱԵՖ)

51ATPaseՄիտոքոնդրիայի թաղանթում ներդրված ադենոզինեռաֆոսֆատը (ԱԵՖ) պտտական շարժիչ է, որը կազմված է երկու սպիտակուցային հավաքակազմերից` F1 տիրույթից, որտեղ  ԱԵՖ սինթեզը տեղի է ունենում  և F0 տիրույթից, որն նմանվում է  ջրային անիվի, որով հոսում են պրոտոնները (որոշ տեսակներ օգտագործում են նատրիումի իոններ):  Վերջինս տեղակայված է  միտոքոնդրիայի թաղանթի արանքում: F1 տիրույթը կազմված է ալֆա, բետտա, գամմա, դելտա և էպսիլիոն ենթամասերից:  Գամմա ենթամասը կազմված է կենտրոնական պտտական ցողունից, որն միացնում է F1 տիրույթը F0 տիրույթին: Էպսիլիոն ենթամասը ԱԵՖ-ի արգելակիչն է, որն կարող է երկու դիրք ընդունել` ընդարձակված և նեղացված, իսկ դիրքի ձևը կախված է գամմա ենթամասի պտտման ուղղությունից  և ADP-ի առկայությունից:9

 ԱԵՖ-ը իր խելամիտ կառուցվածքով և բավական բարձր արդյունավետությամբ ու արգությամբ նանոտեխնոլոգիական հրաշք է: Այս զարմանահրաշ մոլեկուլյար էներգիայի տուրբինը այն բազմաթիվ մակրոմոլեկուլյար մեքենաներից մեկն է, որն կրում է Բանականության կնիքը և պատահական չէ, որ  The Journal of Biological Chemistry  գիտական տպագրված “Rotation and structure of FoF1-ATP synthase ” J. Biochem. 2011;149(6):655–664 հոդվածում ասվում է. “ԱԵՖ-ի Էներգիայի փոխանցման յուրահատուկ մեխանիզմը չի գտնվել այլ կենսաքիմիկան համակարգերում, չնայած կան այլ մարդկանց կողմից կառուցված հիդրոէլեկտրիկ գեներատորներ, սակայն  F0F1-ԱԵՖ-ը գործում է չափազանց բարձր արդյունավետությամբ” :10

Եթե այս եզակի և կատարյալ կառուցված նանոմեքենան խիստ նման է մարդկանց կողմից կառուցված հիդրոէլեկտրիկ գեներատորներին և տպավորիչ կերպով գերազանցում է մարդկային ամենալավագույն տեխնոլոգիան արագության և արդյունավետության առումով, ապա կարելի է միանշանակորեն հանգել այն եզրակացության, որ այս մեքենան ինքնին կարող է լավագույնս բացատրվել Intelligent design-ով: Ավելին, The Annual Review of Biochemistry  տպագրված “Essentials for ATP Synthesis by F1F0 ATP Synthases” Vol. 78: 649-672 ( July 2009) հոդվածում ասվում է. “ադենոզինեռաֆոսֆատը (ԱԵՖ) սինթեզի պտտական մեխանիզմը պահանջում է խելամտորեն կառուցված (‘ingeniously designed’) ինտերֆեյս ռոտորի և ստատորի ենթամասերի միջև” :11

"Մոլեկուլյար որոշ սարքեր, ինչպես պտտական մեխանիզմը, որն ներառված է ադենոզին-3-ֆոսֆատի սինթեզում հնարավոր է պատկերավոր ձևով նմանեցնել արհեստական մեքենաների հետ, որոնք ոգեշնչեցին գիտական հեղափոխությունը ավելի քան 3 դար առաջ":11

“Մոլեկուլյար որոշ սարքեր, ինչպես պտտական մեխանիզմը, որն ներառված է  ադենոզինեռաֆոսֆատը  սինթեզում հնարավոր է պատկերավոր ձևով նմանեցնել արհեստական մեքենաների հետ, որոնք ոգեշնչեցին գիտական հեղափոխությունը ավելի քան 3 դար առաջ”:12

ԿԻՆԵԶԻՆ ՇԱՐԺԻՉՆԵՐ

Բջիջները պարունակում են սպիտակուցային մանրաթելեր` միկրոխողովակներ, որոնք տարածվում են բջջի կենտրոնից մինչ մակերևույթը: ինչպես բեռնատարները մայրուղով տեղափոխում են բեռներ, այնպես էլ  Կինեզին շարժիչները,  միկրոխողովակների վրա  “քալելով”   տեղափոխում են բեռներ բջջի մի մասից մյուս մասը:13

Կինեզին շարժիչ

Կինեզին շարժիչ

2011թ-ի դեկտեմբերին  Բրուկհավենի Ազգային Լաբորատորիան  հաղորդում է. “Մոլեկուլյար սպիտակուցային շարժիչները, որոնք կոչվում են կինեզիններ շատ նման են ձեր ավտոմեքենայի շարժիչին: Մոլեկուլյար մեքենաները պահպանված սպեցիֆիկ  քիմիական էներգիան փոխարկում են   սպեցիֆիկ կառուցվածքային փոփոխությունների որոնք բջջում հանգեցնում են տարբեր շարժումների: Ավտոմեքենայի շարժիչը բենզինի այրման  էներգիան փոխարկում է պտտական մոմենտի, որն հանգեցնում է առանցքի շուրջ անվադողների պտտման…Այժմ մենք հնարավորություն ունենք ղեկավարելու այս շարժիչների արագությունները, այնպես, որ մենք կարող ենք “անջատել” և “միացնել ” նրանց ձեր տան լույսի անջատիչի նման”:14

կինեզին

2010թ-ի հոկտեմբերին   Science Daily -ին  հաղորդում է.  “Մեր արդյուքները ցույց են տալիս, որ մոլեկուլյար շարժիչը իր վրա պետք է մեծ քանակությամբ ֆունկցիաներ վերցնի  եթե այն ցանկնում է հաջողությամբ գործել բջջում”-ասում է պրոֆեսոր Matthias  Rief-ը (the Physics Department of the TU Muenchen): Այն պետք է հնարավորություն ունենա միացնել և անջատել շարժիչը և այն պետք է ընդունակ լինի ընդունել անհրաժեշտ բեռը որոշակի վայրից և տեղափոխել իր նպատակակետին: “Տպավորիչ է, թե ինչպես է բնությունը կարողանում համատեղել այդ բոլոր ֆունկցիաները մեկ մոլեկուլում: Այս առումով այն դեռևս բավական գերազանցում է ժամանակակից նանոտեխնոլոգիայի բոլոր ջանքերին”-ասում է Matthias  Rief-ը:15

2011թ-ի օգոստոսին Science Daily -ին հաղորդում է, որ կինեզին շարժիչները ունեն էներգախնայողության ռեժիմ::16

ԴԻՆԵԻՆ ՇԱՐԺԻՉՆԵՐ

Դինեին շարժիչները նույնպես շարժվում են միկրոխողովակների վրայով, սակայն ի տարբերություն կինեզինների, որոնք  շարժվում են` քայլում են  միկրողողովակի  դեպի պլյուս վերջավորությունը, ապա   դիենինները քայլում են հակառակ ուղղությամբ դեպի մինուս վերջավորությունը տեղափոխելով “բեռներ”:

Դինեին շարժիչ

Դինեին շարժիչ

 2012 թ-ի օգոստոսին  Cell ամսագրում տպագրված  “Lis1 Acts as a ‘‘Clutch’’ between the ATPase and Microtubule-Binding Domains of the Dynein Motor ” հոդվածում  բացահայտվում է դինեին շարժիչների ընթացքի կարգավորումը:   Եթե դուք վարում եք ավտոմեքենա մեխանիկական  փոխանցման տուփով, ապա  ինչպես կունուս ոտնակը արձակում է ավտոմեքենայի շարժիչը փոխանցման համակարգից, այնպես էլ Lis1 սպիտակուցը արձակում է շարժիչը իր քայլող հարմարանքներից:17

ԴՆԹ ՊՈԼԻՄԵՐԱԶԱՆ

Replication: ԴՆԹ-ի կարևոր աշխատանքներից մեկը նրա կրկնապատկումն է, որպեսզի յուրաքանչյուր բջիջ ունենա իր գենետիկական տվյալների մի ամբողջական օրինակ:  ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը իրականացնում է  մի մեքենա,  որը անվանվում է ԴՆԹ-ի պոլիմերազանա: Այն միանում է ԴՆԹ-ի ծայրին և շարժվում առաջ, ինչպես գնացքը` ռելսերի վրայով:  Այս մեքենաները մարդու ողջ գենոմը պատճենահանում են ընդամենը 8 ժամում:18 ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը տեղի է ունենում բարձր ճշգրտությամբ: Յուրաքանչյուր 109 նուկլեոտիդների կրկնապատկումից տեղի է ունենում ընդամենը 1  սխալ: Այս ճշգրտության շնորհիվ է, որ մարդկային գենոմի հաջորդականությունը (3×109   նուկլեոտիդներ)   փոփոխվում է միայն 3 նուկլոտիդով յուրաքանչյուր ժամանակ երբ բջիջը կիսվում է:19 Այս չափազանց բարձր ճշգրտությունը իրականացվում է  սխալի    հայտնաբերման և ուղղման միջոցով: Այս մեխազնիզմը ստուգում է նուկլեոտիդների ճշգրտությունը պոլիմերազից առաջ և հետո:

Cell ամսագրում  տպագրված հոդվածում  “Polymerases and the Replisome: Machines within Machines ” այս մեքենայի մասին ասվում է. “Եթե ԴՆԹ-ի պարասանդուղքը լիներ 1 մետր տրամագծով, ապա մեքենան կշարժվեր մոտավորապես 600 կմ/ժ արագությամբ և կրկնօրինակման մեքենայի չափսը կհամապատասխաներ FedEx առաքման բեռնատարի չափսին: E. coli բակտերիայի գենոմի կրկնօրինակումը  այդպիսի մեքենայով կտևեր 40րոպե (400կմ), որն միջինում  կկատարեր մեկ սխալ  յուրաքանչյուր 170 կմ-ը մեկ: Այս համակարգի մեխանիկական հմտությունը ավելի տպավորիչ է հաշվի առնելով, որ այն  իր ընթացքի ժամանակ սինթեզում է ԴՆԹ-ի երկու շղթաները միաժամանակ”:20

ՀԵԼԻԿԱԶԱ

   ԴՆԹ Հելիկազան   (helicase)  մեքենան շարժվում է պոլիմերազան մեքենայի առջևով  շարունակաբար բացում և  առանձնացնում  ԴՆԹ-ի պարասանդուղքը, այնպես, որ դրանք ոչ թե խճճվում են, այլ ազատ ոլորվում և ստանում պարույրի տեսք: Նրա պտտման արագությունը կազմում է 10000 պտույտ րոպեում, որն իր այս արագությամբ մրցակից է ռեակտիվ շարժիչի տուրբինի պտտման արագությանը: Այն աշխատում է մեկ այլ մեքենայի հետ, որն կոչվում է տոպոիզոմերազ (topoisomerase):  Հելիկազա  և տոպոիզոմերազ մեքենաները միասին աշխատում են, որպեսզի մինչ ԴՆԹ-ի տրանսկրիպցիան կամ կրկնապատկումը  պտտեն և արձակեն ԴՆԹ-ի պարույրները:21

ՌՆԹ ՊՈԼԻՄԵՐԱԶԱՆ

Transcription: ԴՆԹ-ի գենոմի ինֆորմացիան ինֆորմացիոն-ՌՆԹ-ի “արտագրելու” պրոցեսն է: Ինֆորմացիոն-ՌՆԹ-ի ստեղծումը կատարվում է մեկ ուրիշ մեքենայի միջոցով, որն անվանվում է  ՌնԹ Պոլիմերազանա: :22  Այս մեքենան ԴՆԹ-մոլեկուլի վրա գտնում է այն գենը, որն ակտիվացել է բջջից եկող քիմիական ազդանշանների ազդեցության հետևանքով, որից հետո մեքենան արտագրում է տվյալ գենը ՌՆԹ-ի մոլեկուլի վրա: Այս մեքենայի միջոցով ՌՆԹ-ն իր վրա է հավաքում ԴՆԹ-ի գեներում կոդավորված հրահանգները: Այսինքն, ԴՆԹ-ի տառերը “արտագրվում” են ՌՆԹ-ի տառերի տեղը` կազմելով ԴՆԹ-ի “բարբառը”:

Սակայն, ԴՆԹ-ի այն հատվածները, որոնցում ծածկագրված են սպիտակուցի սինթեզման համար անրաժեշտ տեղեկությունը կոչվում են էկզոններ, որոնք մերթ ընդ մերթ ընդհատվում են այլ  հատվածներով, որոնք կոչվում են ինտրոններ: Սպիտակուց սինթեզելու համար անհրաժեշտ է, որ ի-ՌՆԹ-ն կազմված լինի միայն ԴՆԹ-ի էկզոն հատվածներից: Հետևաբար, ի-ՌՆԹ-ում ծածկագրված ինտրոն հատվածների սկզիբն ու ավարտն  ճշգրտորեն հայտնաբերվում և կտրվում է, իսկ էկզոն հատվածները միացվում է իրար  սպլայսիզոմա (spliceosome) կոչվող մեքենայի միջոցով:23   Այն ռիբոնուկլեինասպիտակուցային մեքենա է, որն բաղկացած է ավելի քան 300 սպիտակուցներից և 5 ՌՆԹ-ներից: Սա  հայտնի   ամենաբարդագույն մակրոմոլեկուլյար մեքենան է:24 Այս մեքենան նաև պատասխանատու է ալտերնատիվ սպլայսինգի համար, որ վերադասավորում է նույն Ի-ՌՆԹ-ի էկզոնները` ԴՆԹ-ի (սպիտակուց սինթեզող հատվածները) առաջացնելով տարատեսակ ֆունկցիոնալ սպիտակուցներ:  Այս պրոցեսը կոչվում է ալտերնատիվ սպլայսինգ, որի միջոցով մեկ գենից ստացվում է տարբեր սպիտակուցներ:

   Ավելին, ալտերնատիվ սպլայսինգը իրականացվում է ԴՆԹ-ի ծածկագրում թաքնված “ծածկաբառերի” միջոցով:25  Պարզվում է, որ էկզոների և ինտրոնների հաջորդականությունը կարող է կարգավորել սպլասյինգի պրոցեսը:26 Այսինքն,   թե  տարբեր ինչպիսի նախադասություններ կարող են կազմավորվել առանձին բառերից կախված է, թե ինչպես “սպլայսինգի ծածկագիրը”  (ներառյալ ինտրոններ)  կվերադասավորի նրանց: Սպլայսինգի ծածկագիր  ինֆորմացիա է, որն բջջին ասում է միահյուսել էկզոները այս կամ այն ձևով:27 Այլ կերպ ասած, ԴՆԹ ծածկագիրը իր մեջ պարունակում է   ծածկագրի մեկ այլ շերտ “The code within the code”, որի վերծանման միջոցով էլ իրականացվում է ալտերնատիվ սպլասինգը: Ինտրոնները այնպես են բաշխված գեներում, որն հնարավորություն է ընձեռնում մոտ 25000 գեներում    ծածկագրել  100.000-ից ավելի սպիտակուցների կազմավորման համար տեղեկատվությունՄարդկային գենոմի  95%-ը ենթարկվում է ալտերնատիվ սպլասինգի:28 Մարդկայնին գենոմը կազմված է 190,000 ինտրոններից:29 Դա նշանակում է, որ մենք ունենք 0.95 x 190,000 = 180.500 ինտրոններ մասնակցում են  ալտերնատիվ սպլասինգին:

DNA_alternative_splicing

ՌԻԲՈՍՈՄՆԵՐ

Translation: Տրանսկրիպցիայի ավարտից հետո ի-ՌՆԹ-ի նորաստեղծ շղթան դուրս է գալիս բջջակորիզից և շարժվում դեպի սպիտակուցի սինթեզման վայրը` ռիբմոսոմ: Ռիբոսոմը  ՌՆԹ-ից կազմված մոլեկուլյար մեքենա է, որն բաղկացած է 300 սպիտակուցնեից և ՌՆԹ-ներից, որի ֆունկցիան   ինֆորմացիոն-ՌՆԹ-ի ինֆորմացիայի  վերծանումն է:30 Ռիբոսոմը հիմնականում ծածկագիր ընթերցող  մեքենա է, որն կարդում է ինֆորմացիոն-ՌՆԹ-ի նուկլեոտիդների հաջորդականությունը ըստ ճշգրիտ ամինաթթվի, որն սահմանված է հաջորդականությամբ: Ռիբոսոմներում ինֆորմացիոն-ՌՆԹ-ից (ի-ՌՆԹ կամ մատրիցային ՌՆԹ) սպիտակուցների սինթեզը անվանում են տրանսլյացիա: ՌՆԹ-ի տառերից յուրաքանչյուրը մեկ “բառ” է կազմում, որը որոշակի ամինաթթու է պահանջում: ՌՆԹ-ի մեկ այլ տիպ, որն անվանվում է տրանսպորտային ՌՆԹ գտնում է այդ ամինաթթուն, հափշտակում ֆերմենտի օգնությամբ և բերում սպիտակուցի սինթեզման վայրը: Մինչ ԴՆԹ-ի ծածկագրված ինֆորմացիան վերծանվում է,  արտադրվում է ամինաթթուների մի երկար շղթա (ողջ պրոցեսը կարելի է դիտել տեսանյութում):

   2012թ-ի նոյեմբերին Հարվարդի համալսարանի կայքը  “More than a machine”  հաղորդում է. “Ռիբոսոմը սովորաբար դիտվում էր, որպես բջջի մոլեկուլյար մեքենա ավտոմատ կերպով սինթեզելով սպիտակուցները, որոնք անհրաժեշտ են բջջի ֆունկցիայի ապահովման համար”…նոր հետազոտությունը բացահայտում է, որ “Ռիբոսոմը ավելին է, քան մեքենա, որն ոչ միայն ավտոմատ մոլեկուլյար մեքենա է, այլ նաև գործում է, որպես տանսլացիոն կարգավորիչ”::31

2009-ին  նոբելյան մրցանակակիր կենսաբան  Ada Yonath-ը իր դասախոսության ժամանակ ռիբոսոմներին անվանում է   “խելամտորեն կառուցված” [‘ingeniously designed’]:32

 Չապերոնինները կենասբանական մոլեկուլյար մեքենաներ են, որոնք օգնում են ռիբոսոմներում նոր կազմավորված  ամինաթթուների   երկար   շղթային   պարուրվելու, ծալվելու և ձեռք է բերելու  եռաչափ կառուցվածք` դառնալով սպիտակուցի որոշակի տեսակ:33 Քանի որ ամինաթթունների հաջորդականությունը որոշվում է ԴՆԹ ծածկագրի տառերի հերթականությամբ: Այդ պատճառով իմաստ ունի ասել, որ սպիտակուցի  եռաչափ սպիտակուցի ծալումը որոշվում է ըստ ԴՆԹ-ի միաչափ  ծածկագրի  տառերի հերթականությամբ: 2004թ-ին “Մոլեկուլային կենսաբանության ամսագրում” տպագրված գիտական հոդվածում հաշվարկվեց   այն  հավանականությունը, որ 150 ամինաթթուների շղթայից  բաղկացած հաջորդականությունը բոլոր հնարավոր  եղանակներից պատահական պրոցեսների միջոցով կառաչացնի ֆունկցիոնալ հաջորդականություն, որն  կծալվի եռաչափ ֆունկցիոնալ որևէ սպիտակուցի: Արդյունքը ապշեցուցիչ էր բոլոր հնարավոր եղանակների մեջ հավանականությունը, թե մուտացիաները կարող են առաջացնել ամինաթթուների կարճ շղթայից կազմված ֆունկցիոնալ սպիտակուց   կազմում է.  1 /1074 :34

       

Douglas D. Axe “Estimating the Prevalence of Protein Sequences Adopting Functional Enzyme Folds” Journal of Molecular Biology 341(5) : 1295-1315.

Douglas D. Axe “Estimating the Prevalence of Protein Sequences Adopting Functional Enzyme Folds” Journal of Molecular Biology 341(5) : 1295-1315.

Այսինքն, ֆունկցիոնալ սպիտակուցը չափազանց հազվադեպ է ամինաթթուների հաջորդականությունների կոմբինացիանների մեջ: Այժմ հաշվարկենք, թե որքան է գեթ մեկ 150 ամինաթթվից կազմված սպիտակուցի պատահկան առաջացման հավանականությունը:

Պեպտիդային կապի առաջացման հավանականությունը կազմում է.  1 / 1045

Ձախադարձ ամեինաթթուների միավորման հավանականությունը կազմում է. 1 / 1045

Ամինաթթուների ճշգրիտ հաջորդականության առաջացման հավանականությունը կազմում է. 1 /1074 :

Հաշվարկելով կարող ենք ստանալ, թե 150 ամինաթթուներից կազմված ֆունկցիոնալ սպիտակուցի առաջացման հավանականությունը որքան է պատահական` չուղղորդված պրոցեսների միջոցով:

                                              1 / 1045  ×  1 / 1045  ×1074=10164

Ավելին, 2007թ-ին Biology Direct գիտական ամսագրում տպագրված հոդվածում հաշվարկվում է  Ինքնավերարտադրվող ՌՆԹ-ի առաջացման հավանականությունը պատահական պրոցեսների (բնական չուղղորդված պրոցեսների միջոցով), որն  կազմում է  10-1018 :35

Սակայն, միայն հնարավորությունը  գիտական հիմնավորվածության մասին պնդելու բավարար հիմք չէ: Գոյություն ունի հավանականության   համընդհանուր  մի սահման է, որն կոչվում է “Հավանականության Համընդհանուր Սահման”, որից այն կողմ այս կամ այն  հիպոթեզի հիմնավորվածության պնդումը   գործնականում բացառվում է եթե որևէ հիպոթեզի հավանականությունը գերազանցում է “Հավանականության Համընդհանուր Սահման”-ին:36

ՀԱՎԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՍԱՀՄԱՆԻ ՀԱՇՎԱՐԿ

Մեծ պայթյունից մինչ այժմ վայրկանների ընդհանուր քանակը կազմում է.  1017

Հաշվի առնելով, որ ժամանակի ամենափոքրագույն միավորը համարվում է Պլանկի ժամանակը`   10–43  (այն ժամանակը, որն լույսից պահաջվում է անցնել պլանկի երկարություն`10-33 սմ), ապա  առավելագույն քվանտային անցումները   մի վիճակից մյուսին, որ կարող տեղի ունենալ մեկ վարկյանում կազմում է.  1043

Հետևաբար, մեծ պայթյունից մինչ այժմ հնարավոր  քվանտային անցումներ (իրադարձությունները) կլինի. 1043 × 1017 = 1060

Հաշվի առնելով, որ  տիեզերքում պրոտոնների, Նեյտրոնների և էլեկտրոնների ընդհանուր քանակը, որն  կազմում է. 1080:

Հետևաբար,  տիեզերքում քվանտային անցումների (իրադարձությունների) ընդհանուր քանակը ըստ հաշվարկի չի կարող գերազանցել   10140 արժեքը:           

1017 × 1043 × 1080 = 10140

 Այսինքն, տիեզերքի գոյության ողջ  ընթացքում չի կարող  պատահական պրոցեսների միջոցով (բնական չուղղորդված պրոցեսների միջոցով)  տեղի ունենալ որևէ բան, որի հավանականությունը գերազանցում է  10-140  արժեքը:37

Մինչդեռ,  բազմաթիվ հաշվարկները ցույց են տալիս, որ սպիտակուցների,  ՌՆԹ-ի և ԴՆԹ-ի նույնիսկ առանձին-առանձին կազմավորման հավանականությունները  չուղղորդված պրոցեսների միջոցով գերազանցում են  “Հավանականության Համընդհանուր Սահմանը”:38

ՄՈԼԵԿՈՒԼԱՅԻՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԷՎՈԼՅՈՒՑԻԱ՞

1996թ-ին ԱՄՆ-ի Չիկագոյի համալսարանի մոլելուլային կենսաբան Ջեյմս Շապիրոն National Review-ում ասում է “Կենսաքիմիական կամ բջջային համակարգերի դարվինյան էվոլյուցիայի  մանրամասն բացատրութուններ գոյություն չունեն, բացի   ցանկալի որոշ սպեկուլացիաներից”:39 Նմանապես, 2001թ-ին կենսաքիմիկոս Ֆրանկլին Հարոլդը խոստովանեց. “Մենք պետք է ընդունենք, որ գոյություն չունի կենսաքիմիական որևէ համակարգի դարիվինյան էվոլյուցիայի  մանրամասն բացատրություն,  բացի մի շարք ցանկալի սպեկուլացիաներից”:40

1996թ-ին ԱՄՆ-ի Լիհա համալսարանի կենսաքիմիկոս պրոֆեսոր Մայքլ Բիհին գրում է. «Մոլեկուլային էվոլյուցիան գիտական հիմքեր չունի: Չկա գիտական որևէ աշխատություն, օրինակ՝ հեղինակավոր պարբերագիր, մասնագիտական հանդես կամ գիրք, որում նկարագրվի, թե ինչպես է բարդ կենսաքիմիական որևէ համակարգում մոլեկուլային էվոլյուցիա տեղի ունեցել կամ թե ինչպես կարող է տեղի ունենալ»:41

1997թ-ին կենսաբան Թոմ Կավելիեր-Սմիթը   (Tom Cavalier-Smith)   խոսոտովանեց. “Դիտարկելի բարդության   այս դեպքերից  [կենսաքիմիական համակարգերի]  և ոչ մեկի համար էլ գոյություն չունի  էվոլյուցիոն  հավանական քայլերի մանրամասն և հասկանալի   բացատրություն”:42

2013թ-ին ապրիլին  Nature ամսագրում ԴՆԹ-ի հայտնաբերման 60 ամյակին նվիրված հոդվածում ասվում է “Մենք ամբողջապես չենք հասկացել, թե ինչպես է էվոլյուցիան գործում մոլեկուլյար մակարդակում…և հաճախ հստակ չէ, թե ընտրություն ինչպես է գործում մոլեկուլյար մակարդակում”:43

Էդգար Թամարյան, Ճարտարագետ (ՀՊՃՀ)

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. C. Mavroidis, A. Dubey, and M.L. Yarmush, “Molecular Machines,” Annual Review of Biomedical Engineering, Vol. 6:363-395 (2004).

2. Tinh-Alfredo V. Khuong, Jose E. Junez, Carlos E. Godinez, and Miguel A. Garcia-Garibay, “Crystalline Molecular Machines: A Quest Toward Solid-State Dynamics and Function,” Accounts of Chemical Research, Vol. 39(6):413-422 (2006).

3.  C. Mavroidis, A. Dubey, and M.L. Yarmush, “Molecular Machines,” Annual Review of Biomedical Engineering, Vol. 6:363-395 (2004).

4. Marco Piccolino, “Biological machines: from mills to molecules,” Nature Reviews Molecular Cell Biology, Vol. 1:149-153 (November, 2000).

5. Bruce Alberts, “The Cell as a Collection of Protein Machines: Preparing the Next Generation of Molecular Biologists,” Cell, Vol. 92:291 (February 6, 1998).

6.“Toward Intelligent Molecular Machines: Directed Motions of Biological and Artificial Molecules and Assemblies”   Chemical reviews 105(4):1377-400.  2005 Apr;

7. Sarah A. Woodson “Biophysics: Assembly line inspection”  Nature, Vol. 438, No. 7068. (30 November 2005), pp. 566-567,

8.  Joachim Frank “Molecular Machines in Biology: Workshop of the Cell”, Cambridge University Press, 2011,  p. 1, 4

9. “Engineering rotor ring stoichiometries in the ATP synthase” PNAS 109(25):E1599-608  2012  May 24,

10. “Rotation and structure of FoF1-ATP synthase” J. Biochem. 2011;149(6):655–664

11.  “Essentials for ATP Synthesis by F1F0 ATP Synthases” Vol. 78: 649-672 ( July 2009)

12.  Marco Piccolino, “Biological machines: from mills to molecules,” Nature Reviews Molecular Cell Biology, Vol. 1:149-153 (November, 2000).

13.  Sharyn A. Endow, “Kinesin motors as molecular machines,” BioEssays, Vol. 25:1212-1219 (2003)

14. Cochran JC, Zhao YC, Wilcox DE, Kull FJ. “A metal switch for controlling the activity of molecular motor proteins”  Nature Structural and Molecular Biology. 2011 Dec 25;19(1):122-7.

15. “Regulation of a heterodimeric kinesin-2 through an unprocessive motor domain that is turned processive by its partner”  PNAS June 8, 2010  vol. 107  no. 23

16.   H. Y. K. Kaan, D. D. Hackney, F. Kozielski. The Structure of the Kinesin-1 Motor-Tail Complex Reveals the Mechanism of Autoinhibition. Science, 2011; 333 (6044): 883

17. Huang J, Roberts AJ, Leschziner AE, Reck-Peterson SL. “Lis1 Acts as a ‘‘Clutch’’ between the ATPase and Microtubule-Binding Domains of the Dynein Motor” Cell. 2012 Aug 31;150(5):975-86

18. Bruce Alberts “Molecular Biology of the Cell”, 5th Edition p. 254

19. Bruce Alberts “Molecular Biology of the Cell”, 5th Edition pp. 265, 269

20. Tania A Baker,   Stephen P Bell    “Polymerases and the Replisome: Machines within Machines ,” Cell, Vol. 92(3):295-305  (February 6, 1998).

21. Michel Duguet, “When helicase and topoisomerase meet!,” Journal of Cell Science, Vol. 110:1345-1350 (1997)

David Goodsell, “Topoisomerases,” Molecule of the Month at Protein Data Bank (January, 2006).

22. David Goodsell, “RNA Polymerase,” Molecule of the Month at Protein Data Bank (April, 2003).

Henri Buc and Terence Strick, RNA polymerases as molecular motors , p. 304 (Royal Society of Chemistry, 2009).

23. Markus C. Wahl, Cindy L. Will, and Reinhard Lührmann, “The Spliceosome: Design Principles of a Dynamic RNP Machine,” Cell, Vol. 136: 701-718 (February 20, 2009).

24. Timothy W. Nilsen, “The spliceosome: the most complex macromolecular machine in the cell?,” BioEssays, Vol. 25:1147-1149 (2003).

Aaron A. Hoskins,  Melissa J. Moore  “The spliceosome: a flexible, reversible macromolecular machine” Trends in Biochemical Sciences, Volume 37, Issue 5, 179-188, 04 April 2012

25.  Yoseph Barash, John A. Calarco, Weijun Gao, Qun Pan, Xinchen Wang, Ofer Shai, Benjamin J. Blencowe & Brendan J. Frey “Deciphering the splicing code” Nature  465, 53–59 (06 May 2010)

26. J. Ramón Tejedor & Juan Valcárcel “Gene regulation: Breaking the second genetic code” Nature  465, 45–46 (06 May 2010)

27.  Yang Wang et al., “A complex network of factors with overlapping affinities represses splicing through intronic elements,” Nature Structural & Molecular Biology, Vol. 20:36-45 (2013)

28.  Heidi Ledford, “The code within the code,” Nature 465, 16–17 (06 May 2010)

Eric T. Wang, et al., “Alternative Isoform Regulation in Human Tissue Transcriptomes,” Nature 456:470-476, 2009

Qun Pan, et al., “Deep surveying of alternative splicing complexity in the human transcriptome by high-throughput sequencing,” Nature Genetics 40:1413-1415, 2008

29. L. Fedorova, A. Fedorov “Puzzles of the Human Genome: Why Do We Need Our Introns?” Current Genomics, Vol. 6, No. 8. (December 2005), pp. 589-595

30.  Jonathan P Staley and John L Woolford, Jr, “Assembly of ribosomes and spliceosomes: complex ribonucleoprotein machines,” Current Opinion in Cell Biology, Vol. 21(1):109-118 (February, 2009).

31. Amy Si-Ying Lee, Rebeca Burdeinick-Kerr, Sean P. J. Whelan  “A ribosome-specialized translation initiation pathway is required for cap-dependent translation of vesicular stomatitis virus mRNAs” Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America [2013, 110(1):324-329]

32. Ada Yonath, “Supervisor’s Foreword,” in Chen Davidovich, Targeting Functional Centers of the Ribosome, p. vii (Springer-Verlag, 2011)

33.  “Toward Intelligent Molecular Machines: Directed Motions of Biological and Artificial Molecules and Assemblies”   Chemical reviews 105(4):1377-400.  2005 Apr;

Bukau B, Horwich AL, Cycles H. “The Hsp70 and Hsp60 Review Chaperone Machines” Cell. 1998;92:351–366

Hartl, F.U., Bracher, A,. Hayer-Hartl, M. “Molecular chaperones in protein folding and proteostasis”. Nature Vol 475. No. 7356. 324-331. (21July 2011).

34. Douglas D. Axe “Estimating the Prevalence of Protein Sequences Adopting Functional Enzyme Folds” Journal of Molecular Biology 341(5) : 1295-1315.

35.  Eugene V Koonin “The cosmological model of eternal inflation and the transition from chance to biological evolution in the history of life” Biology Direct 2007, 2:15

36. David L. Abel, “The Universal Plausibility Metric (UPM) & Principle (UPP),” Theoretical Biology and Medical Modelling, Vol. 6:27 (Dec. 3, 2009)

37. David L. Abel, “The Universal Plausibility Metric (UPM) & Principle (UPP),” Theoretical Biology and Medical Modelling, Vol. 6:27 (Dec. 3, 2009)

38. H. J.Morowitz, Energy Flow in Biology (New York: Academic Press, 1968), pp. 5–12.

F. Hoyle and C. Wickramasinghe, Evolution from Space (London: J.M.Dent, 1981), pp. 24–27.

A.G. Cairns–Smith, The Life Puzzle (Edinburgh: Oliver and Boyd, 1971), pp. 91–96.

I. Prigogine, G. Nicolis, and A. Babloyantz, ‘‘Thermodynamics of Evolution’’, Physics Today, November 1972, p 23–31

De Duve, “The Beginnings of Life on Earth,” 437;

Yockey, Information Theory  and Molecular Biology pp. 246–58;

H. P. Yockey, ‘‘Self Organization, Origin of Life Scenarios and Information Theory’’, Journal of Theoretical Biology 91 (1981): 13–31;

Shapiro, Origins, pp. 117–31.

Crick, Life Itself, 88

39. James Shapiro “In the details . . . what?”  National Review,  pp. 62-65.  Sept. 16, 1996,

40. Franklin M. Harold, The Way of the Cell, Oxford University Press, 2001, p. 205

Professor Emeritus of Biochemistry, Colorado State University, USA

41. Michael Behe, “ Darwin’s Black Box—The Biochemical Challenge to Evolution” The Free Press, p. 185

42. Cavalier-Smith, T. (1997). The blind biochemist. Trends in Ecology and Evolution 12, 162-163.

43. Philip Ball  “DNA: Celebrate the unknowns” Nature  496, 419–420 (25 April 2013)


Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s