ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ և ԲԱՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ

THE DESIGN INFERENCE: ԻՆՉՊԵ՞Ս ՀԱՅՏՆԱԲԵՐԵԼ ԻՆՏԵԼԵԿՏԻ ԱՌԱԿԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ ՌԱԴԻՈԱԶԴԱՆՇԱՆՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ԿԵՆՍԱՔԻՄԻԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐՈՒՄ

 Մաթեմատիկոս Ուիլյամ Դեմսկին (William A. Dembski <<The Design Inference>>) գրում է.<<Իրադարձությունը, որը ենթարկվում է վերլուծության <<Բանական Նախագծման>>  Նշանի առկայության  հայտնաբերման համար անցնում է երեք հաջորդական փորձարկումների: Փորձարկման առաջին քայլում որոշվում է թե իրադարձությունը կատարման ի՞նչ հավանականանություն ունի: Եթե պարզվում է, որ իրադարձության հաավանականությունը այնքան մեծ է, որ այն հնարավոր է վերագրել ինչ-որ օրինաչափության, ապա փորձարկումը դադարեցվում է այդ փուլում և ենթադրությունը թե այդ իրադարձությունը կատարվել է Բանական նախագծի կողմից բացառվում է: Օրինակ, պատկերացնենք շարժվելով լեռնային ճանապարհով մենք հանդիպում ենք նախազգուշացնող գրության, որ հաջորդ երեք կիլոմետրերում հաճախակի պատահում են սողանքներ` քարերի անկում: Մենք շարունակում ենք ընթացքը և այդ երեք կիլոմետրերի սահմաններում մեր աչքերի առաջ քարերը ընկնում են ճանապարհին: Քանի որ քարերի անկումը այդ տեղանքում կատարվում է հաճախակի, ապա հավանականությունը քարերի անկման մեր ընթացքի ժամանակ բավական մեծ է: Մենք կատարված իրադարձությունը վերագրում ենք` քարերի անկումը, որպես գոյություն ունեցող օրինաչափությունների և չենք ենթադրում, որ ինչ-որ մեկը մտադրված պատճառ հանդիսացավ այդ քարերի անկմանը մեր ընթացքի ժամանակ:

 Մինչդեռ եթե մենք եզրակացնում ենք, որ իրադարձության կատարման հավանականությունը այնքան մեծ չէ, որպեսզի բացատրվի ինչ-որ օրինաչափությամբ (բնության օրենքներով), ապա իրադարձությունը ենթարկվում է փորձարկման   Ճանաչման ֆիլտրի երկրորդ քայլում: Եթե այս քայլում իրադարձության կատարման հավանականությունը շատ քիչ չէ (անցողիկ հավանականություն) մենք նախընտրում ենք համարել, որ իրադարձությունը կատարվել է պատահական: Եթե իրադարձության կատարման հավանականությունը շատ քիչ է, ինչպես օրինակ սպիտակուցային  մոլեկուլի պատահական առաջացման հավանականությունը, ապա իրադարձությունը ենթարկվում է փորձարկման   Ճանաչման ֆիլտրի երրորդ քայլում: Այս քայլում մենք ուսումնասիրում ենք հնարավո՞ր է տարբերակել  չնչին հավանականություն ունեցող իրադարձությունը  ինչ-որ <<Տարբերակիչ առանձնահատկությամբ>> (pattern  կամ  specified complexity): եթե մենք որևէ չենք հայտնաբերում որևէ տարբերակիչ առանձնահատկություն, ապա չնայած չնչին հավանականության իրադարձությունը դիտվում է, որպես պատահական կատարված իրադարձություն: Միայն եթե չնչին հավանականություն ունեցող իրադարձությունը համակցվում է <<Տարբերակիչ առանձնահատկությամբ>> (pattern  կամ  specified complexity), ապա մենք եզրակացնում ենք, որ իրադարձության պատճառը հանդիսանում է Բանական նախագծողը` Intelligent Designer

Մաթեմատիկոս Ուիլյամ Դեմսկին <<The Design of Life: Discovering Signs of Intelligence In Biological Systems >> գրում է . <<Պատկերացնենք Արտերկրային քաղաքակրթությունների որոնմամբ զբաղվող ծարագիրը` SETI-ին հայտնաբերում է արտերկրային բանականություն: SETI-ի հետազոտողները ուսումնասիրելով միլիոնավոր ռադիոազդանշանները, որոնք գալիս են Տիեզերքից: Շատ բնական օբյեկտներ ինչպես օրինակ պուլսարները (բաբխիչները) արձակում են ռադիոազդանշաններ;

 Պատկերացնենք հայտնաբերվել է հետևյալ ազդանշանը`

 11011101111101111111011111111111011111111111110111111111111111 11011111111111111111110111111111111111111111110111111111111111 11111111111111011111111111111111111111111111110111111111111111 11111111111111111111110111111111111111111111111111111111111111 11011111111111111111111111111111111111111111110111111111111111 11111111111111111111111111111111011111111111111111111111111111 11111111111111111111111101111111111111111111111111111111111111 11111111111111111111111101111111111111111111111111111111111111 11111111111111111111111111111101111111111111111111111111111111 11111111111111111111111111111111111111110111111111111111111111 11111111111111111111111111111111111111111111111111110111111111 11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 11111111011111111111111111111111111111111111111111111111111111 11111111111111111111111111111101111111111111111111111111111111 11111111111111111111111111111111111111111111111111111111110111 11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 11111111111111111111111111111111011111111111111111111111111111 11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111 1111111111

Այս հաջորդականությունում 1 թիվը համապատասխանում է եկող ազդանաշանը, իսկ 0 դադարը: Այս հաջորդականությունը ներկայացնում է պարզ թվեր 2-ից մինչև 101,

 Այն, որ ազդանշանն է, որը համոզիչ կերպով ապացուցում է արտերկրային բանականությունը կամ Նախագիծը (DESIGN): Այն պետք է  ունենա բարդություն և առանձնահատկություն: Բարդությունը ապահովում է այն, որ ազդանշանը այնքան էլ պարզ չէ, որ այն հեշտությամբ բացատրվի, որպես պատահականության հետևանք: Առանձնհատկությունը նշանակում է, որ այն ցույց է տալիս համակարգի տեսակը, որը հանդիսանում է  բանականության <<տարբերակիչ առնձնահատկությունը>> (pattern կամ    specified complexity)

 Որպեսզի հասկանանք թե ինչու՞ է բարդությունը անհարժեշտ նախագիծը (DESIGN) ի հայտ բերելու համար, ապա դիտարկենք հետևյալ հաջորդականությունը`  110111011111  Ձեր առաջ 12 էլեմենտից կազմված հաջորդականություն է, որը բաղկացած է պարզ թվերից համապատասխանաբար 2, 3 և 5: համոզված եղեք, որ SETI-ի ոչ մի հետազոտող եթե առնչվեր այս հաջարդականության հետ չէր դիմի New York Times թերթի խմբագրին և չէր հրավիրի մամլո ասուլիս և չէր հայտարարի արտերկրային բանականության գոյության մասին: Խնդիրը կայանում է նրանում, որ այս հաջորդականությունը շատ կարճ է, այսինքն ունեն շատ փոքր բարդություն նրա համար, որպեսզի եզրակացվի թե այն ստղեծել է արտերկրային բանականությունը: Աղբյուրը որը անկանող ռադիոազդանշաններ է արձակում կարող էր  պատահական ստղեծել այդպիսի հաջորդականություն  “110111011111”: Մինչդեռ 1126 էլեմենտներից կազմված հաջորդականությունը, որը բաղկացած է պարզ թվերից 2-ից մինչև 101: Այսպիսի հաջորդականությունը բավական երկար է, այսինքն ունի բավական մեծ բարդություն, որպեսզի հասատավի, որ այն կարող է ստեղծել արտերկրային Բանականությունը: Նույնիսկ եթե դա այդպես է միայն բարդությունը բավական չէ, որպեսզի պատահականությունը անտեսվի և հաստատվի` Intelligent Design:

Եթե նետենք մետաղադրամը 1000 անգամ, ապա կարելի է ասել, որ խիստ բարդ և խիստ քիչ հավանական իրադարձություն է: Իրականում հաջորդականությունը, որը ընդհատվում է երբ ավարտվում է մետաղադրամի նետումը կկազմի 1 հնարավարություն տրիլիոն տրիլիոնից….(բազմակետի փոխարեն պատկերացրեք ևս 22 անգամ <<տրիլիոն>> բառը): Մինչդեռ   մետաղադրամի նետված այդ հաջորդականությունը չի կարող պատճառ հանդիսանալ նախագծի  հաստատման համար: Թեև այդ հաջարդականությունը բարդ է, սակայն այն ի հայտ չի բերում համապատասխան <<տարբերակիչ առանձնահատկությունը>>: Իսկ այժմ այդ հաջորդականությունը համեմատենք պարզ թվերից ներկայացված 2-ից մինչև 101 հաջարդականությունը: Այն ոչ միայն բարդ հաջորդականություն է, բայց և այն նաև արտացոլում է համապատասխան <<տարբերակիչ առանձնահատկություն>>: SETI-ի ծրագրի հետազոտողները կբացատրեին այն այսպես. <<Այս ազդանշանը ոչ միայն պարզապես աղմուկ է, այլ նաև  այն ունի կառուցվածք>>:

Դիզայնի հաստատման համար ի՞նչը կարող է լինել համապատասխան օրինակը: Եվ ոչ բոլոր համակարգերը կհամապատասխանեն դրա համար: Որոշակի տարբերակիչ առանձնահատկությունները հնարավոր  է լիովին հիմնավարված օգտագրծել Դիզայնի հաստատման համար, մինչդեռ մյուսները հնարավոր չէ: Պատկերացրեք նետաձիգին, որը կանգնած է Մեծ պատից 50 մետր հեռավորության վրա և իր ձեռին պահում է նետը և աղեղը: Հիմա պատկերցրեք ամեն անգամ երբ նետաձիգի արձակած նետը դիպչում է պատին նա մոտենում է և նետի շուրջը ուրվագծում է թիրախը, այնպես որ նետը գտնվի ուղիղ կենտրոնում: ինչպիսի՞ եզրկացություն պետք է անենք դրանից: Այդ եզրակացությունը բացարձակ չի վերաբերվում նետաձիգի կարողությունների հետ: Այո այստեղ  դիտվում է <<տարբերակիչ առանձնահատկություն>> (pattern  կամ  specified complexity), բայց այդ <<տարբերակիչ առանձնահատկությունը>>, որը նշվել էր միայն այն բանից հետո երբ նետը դիպչեց պատին; Այսպիսով այդ համակարգը հանդիսանում է` ad hoc:

Իսկ այժմ պատկերացրեք, որ դրա փոխարեն նետածիգը նախապես ուրվագծում է թիրախը և հետո կրակում նրա վրա: Ենթադրենք նետաձիգը 100 անգամ կրակում է և ամեն անգամ նետը հայտնվում է թիրախին: Սրանից ինչպիսի՞ եզրակացություն պետք է անենք: Մենք պարտավոր ենք եզրակացնել, որ մեր առջև առաջնակարգ նետաձիգ է, Նետի ճիշտ թիրախին հայտնվելը չի բացատրվում պարզապես հաջողությամբ, այլ ավելի շուտ նետաձիգի հմտության մասին է վկայում: հմտությունը իհարկե նախագծի օրինակ է:

Սկզբից թիրախը նկարող հետո նրա վրա կրակող նետաձիգի նման վիճակագիրները սահմանել են մի հասկացություն, որը հայտնի է <<Վարկածի չընդունման տիրույթ>>, որն իր հերթին որոշվում է մինչև գիտափորձի սկիզբը: եթե գիտափորձի արդյունքները ընկնում են վարկածի չընդունման տիրույթ, ապա վիճակագիրը մերժում է այն վարկածը, որ արդյունքը պատահականության արդյունք է: Որպեսզի կարողանաք եզրակացություն անենք Բանական Նախագծի մասին, ապա տարբերակիչ առանձնահատկությունը չպետք է սահմանվի մինչ իրադարձությունների սկիզբը:

 <<Տարբերակիչ առանձնահատկությունները>> բաժանվում են երկու տիպի առաջին, որի դեպում բարդության առկայության դեպքում հաստատում են նախագծումը և երկրորդ, որոնք չնայած բարդության առկայության չեն հաստատում նախագծի մասին եզրակացությունըԻնչու՞ բարդության և առանձնահատկությունը բավարար է Դիզայնի հաստատաման համար: Որպեսզի այս հարցին պատասխանվի մենք պետք է հասկանանք այն  բանական անհատին, որը  հայտնաբերում է դրանք: Հիմնական բնութագրիչը բանական անհատի դա ընտրությունն է; Ամեն անգամ երբ գործում է բանական անհատը նա ընտրում է  մի շարք  մրցակցող հնարավորություններից:

Սա ճիշտ է ոչ միայն մարկանց և արտերկրային բանականության, այլև կենդանինների նկատմամբ: Առնետը լաբիրինթոսում վազելիս պետք է ընտրություն կատրաի թեքվի աջ թե ձախ լաբիրինթոսի տարբեր հատվածներում: երբ SETI-ի հետազոտողները փորձում են հայտնաբերել Բանականություն ռադիոազդանշաններում, որոնք նրանք ստուգում և ենթադրում են, որ արտերկրային բանականությունը միգուցե կարողանար կատարել  որոշակի ընտրություն և հաղորդել հնարավոր տեսակների ցանակացած քանակությամբ: Հետո նրանք փորձում են համեմատել ազդանշանները, որոնք  ստուգում են այն նմուշների  հետ, որոնք  փնտրում են:

Մեզ ոչ միայն անհրաժեշտ է հետևել, որ պատահականություն է տեղի ունեցել, այլև մենք պետք է օժտված լինենք  պատահականությունը հասատաելու  ընդհունակությունով: Պատահականությունը տվյալ իրավիճակում պետք է համապատասխանի անկախ տրված տարբերակիչ առանձնահատկությունից: Եվ մենք պետք է ընդունակ լինենք տարբերակել այդ նմուշը: Պատահական  թանաքի բիծը առանձնահատկություն չէ, իսկ հաղորդագրությունը, որ գրված է թանաքով թղթի վրա արտացոլում է առանձնահատկություն:

Փորձարարական հոգեբանները, որոնք ուսումնասիրում են կենդանիների վարքը օգտվում են նմանատիպ մեթոդներից: Այսպիսով, որոշելու համար թե առնետը սովորել է արդյո՞ք   դուրս գալ լաբիրինթոսից, ապա հոգեբանը սկզբում պետք է սահմանի ինչպիսի՞ աջ և ձախ շրջադարձերի հաջորդականությունն է առնետին դուրս բերում լաբիրինթոսից: Կասակած չկա, որ առնետը մոլորված թափառելով լաբիրինթոսում նույնպես սահմանափակում է աջ և ձախ շրջադարձերի հաջորդականությունը; Բայց, մոլորված թափառելով լաբիրինթոսում առնետը ոչ մի նշան չի ցույց տալիս, որ կարող է սահմանափակել համապատասխան աջ և ձախ շրջադարձերի հաջորդականությունը, որպեսզի անցնի լաբիրնթոսով:

 Հետևաբար հոգեբանը ուսումնասիրելով առնետի պահվածքը չի մտածի, որ առնետը սովորել է թե ինչպես անցնի լաբիրինթոսով: Մինչդեռ եթե առնետը կսկսի կատարել հաջորդական աջ և ձախ թեքումները, որոնք նախապես նշանակված էին հոգեբանի կողմից նա կիմանա, որ առնետը սովորել է թե ինչպես անցնի լաբիրինթոսով: Ուշադրություն դարձրենք, որ այստեղ նույնպես առկա է բարդություն: որպեսզի դա տեսնեք, նորից պատկերացրեք առնետին, որը անցնում է լաբիրինթոսով, բայց այս անգամ պատկերացրեք շատ պարզ լաբիրինթոս, որը երկու աջ թեքումից առնետին կհանի լաբիրնթոսից: Ինչ ձևով հոգեբանը, որը ուսումնասիրում է առնետին կորոշի արդյո՞ք առնետը սովորել է դուրս գալ լաբիրինթոսից: բավական չէ պարզապես վերցնել առնետին և տեղադրել լաբիրինթոսում, քանի որ լաբիրինթոսը այնքան պարզ է, որ առնետը կարող է պատահական երկու անգամ թեքվել աջ և այդ ձևով դուս գալ լաբիրինթոսից: Եվ հոգեբանը չի կարող ճիշտ իմանալ արդյոք սովորել է   դուրս գալ լաբիրինթոսից, թե նրան պարզապես հաջողվեց և նա գտավ ճանապարհը: Իսկ այժմ համեմատեք այն բարդ լաբիրինթոսի հետ, որից դուրս գալու համար առնետին անհարժեշտ է ընտրել   աջ և ձախ թեքումների ճիշտ հաջորդականությունը: Ենթադրենք, որ առնետը պետք է 100 անգամ թեքվի աջ և 100 անգամ ձախ և ցանկացած սխալը կխանգառի առնետին լաբիրինթոսից դուրս գալու: Հոգեբանը տեսնելով, որ առնետը ոչ մի սխալ թեքում չի կատարում և կարճ ժամանակում դուրս է գալսի լաբիրինթոսից կհամոզվի, որ առնետը իսկապես սովորել է թե ինչպես դուրս գալ լաբիրինթոսից և դա պարզապես կույր պատահականություն չէ:

Որպեսզի հայտնաբերենք բանական ինտելեկտը մենք պետք է հետևենք մրցակցող հնարավորությունների ընտրության միջև և իմանալ թե ինչպիսի հնարավորությունները չեն ընտվել, իսկ հետո մենք պետք է կարողանանք ճշգրիտ սահմանել հնարավորությունը, որը ընտրվել է: Ընդ որում մրցակցող հնարավորությունները, որոնք բացառվել էին պետք լինեն գործող  և բազմաթիվ հնարավորություններ այնպես, որպեսզի ճշգրիտ ընտրված հնարավարությունը հնարավոր չլինի վերագրել պատահականությանը: Այսպիսով,  Եթե իրադարձությունը ունի չնչին հավանականություն և առանձնահատուկ է, ապա դա ցույց է տալիս Բանական Նախագծման առկայությունը:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1.William A. Dembski,  Mere Creation, coll. Edited byW. Dembski, InterVarsity Press, 1988

2.William A. Dembski, Intelligent Design, InterVarsity Press, 1999.

3.William A. Dembski, The Design Inference,CambridgeUniversityPress, 1998.

4.No Free Lunch: Why Specified Complexity Cannot Be Purchased Without Intelligence

5 The Design of Life: Discovering Signs of Intelligence In Biological Systems   William A. Dembski, Jonathan Wells p. 165-175

 

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s