ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ և ԲԱՆԱԿԱՆ ՆԱԽԱԳԻԾ

ԴԱՐՎԻՆԻ Սև ԱՐԿՂԸ: ԿԵՆՍԱՔԻՄԻԱՆ ՀԵՐՔՈՒՄ Է ԷՎՈԼՅՈՒՑԻՈՆ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

Չարլզ Դարվինը իր <<տեսակների ծագումը>> գրքում գրել է. <<Եթե հնարավոր լինի ցույց տալ այնպիսի մի բարդ օրգան, որը չէր կարող ստեղծվել բազմաթիվ հաջորդական փոփոխություններով, ապա իմ տեսությունը  կփլուզվի>>:1

 <<Բարդ օրգանի գոյությունը, որը չի կարող ստեղծվել բազմաթիվ ոչ մեծ հաջորդական փոփոխությունների օգնությամբ>> հանդիսանում է բակտերիայի մտրակը (Bacterial flagellum) : Այս օրգանը իր մեջ պարունակում է բակտերիայի մեմբրանի մեջ մոնտաժված էլեկտրոշարժիչ, որը կազմված է ստատորից, ռոտորից և առանցքակալից: եթե առաջանա շարժիչի ռոտորը, ապա ի՞նչ օգուտ կա նրանից առանց ստատորի, իսկ եթե առաջանա ստատորը, ապա ի՞նչ օգուտ առանց ռոտորի:

ՄԱՅՔԼ ԲԻՀԻ

<<ՉՆվազող բարդություն>> (Irreducible Complexity) հասկացությունը սահմանել է կենսաքիմիկոս Մայքլ Բիհին այն բարդ օրգանների նկատմամբ որոնք չեն կարող առաջանալ բազմաթիվ ոչ մեծ հաջորդական փոփոխությունների օգնությամբ:

Պրոֆեսոր Ռոբ Կունսը (Rob Koons, Associate Professor of Philosophy, University of Texas at Austin) մաթեմատիկոս Ուիլյամ Դեմսկի մասին գրում է. <<Ուիլյամ Դեմսկին- Իսահակ Նյուտոնն է ինֆորմացիոն տեսությամբ և քանի որ մենք ապրում ենք ինֆորմացիոն դարաշրջանում, ապա Դեմսկին մեր ժամանակների կարևորագույն մտածողներից մեկն է:

 Մաթեմատիկոս Ուիլյամ Դեմսկին (William A. Dembski) իր գրքում մեկնաբանում է կենսաքիմիկոս Մայքլ Բիհիի գիրքը` (Darwin’s Black box: The biochemical challenge to evolution). <<Համակարգը հանդիսանում է <<Չնվազող բարդության>> (<<Irreducible Complexity>>) եթե այն կազմված է մի քանի փոխկապակցված մասերից և գեթ մեկ մասի հեռացման դեպքում ողջ համակարգը չի գործում: ինչպես օրինակ կենսաքիմիկոս Մայքլ Բիհին առաջարկում է մկան թակարդը, որի մասերից գեթ մեկի հեռացման դեպքում այն չի գործում;

 Չնվազող բարդությունը անհրաժեշտ է հակադրել կուտակվող բարդություններին: Համակարգը կոչվում է կուտակվող բարդության, եթե համակարգի բաղադրամասերը կարող են հաջորդաբար տեղադրված լինել և նրանց հաջարդաբար հեռացումը երբեք չի հանգեցնում համակարգի ֆունկցիայի կորստին: Կուտակվող բարդության օրինակ կարող է լինել քաղաքը; Քաղաքից հնարավոր է հաջորդաբար հեռացնել մարդկանց և տարբեր ծառայություները մինչ որ այն կդառնա փոքրիկ գյուղի չափ, դրա հետ մեկ տեղ պահպանվում է հասարակության իմաստը այսինքն քաղաքի <<ֆունկցիան>>: Այս կուտակվող բարդության բնորոշումից պարզ է, որ Դարվինյան մեխանիզմը` բնական ընտրությունը և պատահական մուտացիաները հեշտությամբ կարող են բացատրել կոիտակլվող բարդությունը թե օրգանիզմները ինչպես են աստիճանաբար դառնում բարդ:

Սա մեր օրինակում քաղաքի հակառակ կողմն է, որից հեռացվում են մարդիկ և ծառայությունները: Ցանկացած դեպքում այն, որ քաղաքը դառնում է պարզ կամ բարդ չի ազդում նրա գործունեության վրա, այլ ազդում է նրա արդյունավետության վրա:

Բայց արդյո՞ք կարող է Դարվինյան մեխանիզմը բացատրել չնվազող բարդությունը: Իհարկե, եթե ընտրությունը գործում է նպատակաուղղված, այս դեպքում այն կարող է առաջացնել չնվազող բարդություն: Հաշվի առնելով նախապես ընտրված որոշակի նպատակ ընտրությանը դժվար չի լինի առաջացնել չնվազող բարդության համակարգեր, բայց ընտրությունը, որի հետ առնչվում է կենսաբանությունը` դարվինյան բնական ընտրությունն է: Ընտրության այս ձևը իր բնութագրմամբ աշխատում է առանց նպատակի և հանդիսանում է ամբողջովին չուղղորդված:

Ինչպես բացատրում է Մայքլ Բիհին <<չնվազող բարդության համակարգերը չեն կարող առաջանալ Համակարգին նախարդող ոչ մեծ հաջորդական փոփոխությունների օգնությամբ, քանի որ ցանկացած նախարդող համակարգ, որտեղ բացակայում է չնվազող բարդությամբ համակարգի ինչ-որ մի մասը, հանդիսանում է ոչ ֆունկցիոնալ: Այսինքն բնական ընտրությունը կարող է ընտրել միայն այն համարգերը, որոնք արդեն աշխատում են և եթե կենսաբանական համակարգը չի կարող առաջանալ աստիճանաբար, ապա այն պետք է ծագեր, ինչպես միասնական միավոր:

Չնվազող բարդության համակարգերը գործում են միայն այն ժամանակ երբ համակարգի բոլոր բաղադրամասերը միաժամանակ գտնվում են միասին: Սրանից հետևում է, որ եթե բնական ընտրությունը նույնիսկ պատրաստվում է առաջացնել չնվազող բարդության համակարգ, ապա այն պետքէ առաջացնի հանկարծակի կամ չառաջացնի ընդհանրապես: Սա խնդիր չէր լինի եթե դիտարկվող համակրգերը պարզ լինեին, սակայն նրանք պարզ չեն: Չնվազող բարդության կենսաքիմիական համակարգերը, որ դիտարկում է Մայքլ Բիհին, դրանք սպիտակուցային մեխանիզմներ են, որոնք կազմված են բազմաթիվ առանձին սպիտակուցներից, որոնցից յուրաքանչյուրը հանդիսանում է պարտադիր ողջ մեխանիզմի գործունեության համար:

Չնվազող բարդության համակարգերից մեկը հանդիսանում է բակտերիայի մտրակը: Մտրակը դա պտտական շարժիչ է, որը բակտերիային հնարավորություն է տալիս շարժվել շրջակա միջավայրում: Մտրակը կազմված է պտտական շարժիչից, ստատորից, ռոտորից և առանցքակալից:

Այսպիսի բարդ մեխանիզմում այս մոլեկուլային շարժիչին անհրաժեշտ է մոտավորապես 50 սպիտակուց և նրանցից յուրաքանչյուրի բացակայության դեպքում հանգեցնում է մտրակի շարժողական ֆունկցիայի կորստին:

Չնվազող բարդությունը այսպիսի կենսաքիմիական համակարգերում հնարավոր չէ բացատրել դարվինյան մեխանիզմի, ինչպես նաև ոչ մի այլ բնական պրոցեսների օգնությամբ>>:2

Այժմ ավելի մանրամասն ուսումնբասիրենք Բակտերիայի էլեկտրոշարժիչը

 Բակատերիաների բազմաթիվ տեսակներ օժտված են ակտիվ շարժունակությամբ, որը պայմանավարված է բջջից դուրս եկող թելանաման գոյացություններով` մտրակներով (Bacterial flagellum): Մտրակի քիմիական բաղադրության մեջ մտնում է ֆլագելին սպիտակուցը, իսկ մտրակները պտտվում են հատուկ էլեկտրոշարժիչի օգնությամբ: Օրինակ  Escherichia coli    բակտերիայի մակերևույթից դուս են գալիս մոտ 6 մտրակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը իրենից ներկայացնում է սպրիալաձև թել 15նմ. տրամագծով և 10մկ.մ. Երկարությամբ:

  Երբ մտրակները սկսում են միաժամանակ պտտվել ժամացույցի սլաքին հակառակ ուղղությամբ նրանք միահյուսվում են և դառնում միասնական փունջ, որն իր հերթին կազմավորում է յուրատեսակ պրոպելլեր (propeller) : Այդ պտույտը ստեղծում է մի ուժ, որ բակտերիային ստիպում է շարժվել գրեթե ուղիղ գծով: Այն բանից հետո, երբ մտրակներըպտտվում են հակադիր ուղղությամբ փունջը քանդվում է և բակտերիան կանգ է առնում: Առաջընթաց շարժման փոխարեն սկսում է քաոսային պտույտ կատարել, Այսինքն փոխում է ուղղությունը: Այդ պահին երբ բակտերիայի բոլոր մտարակները նորից սկսում են միաժամանակ պտտվել ժամացույցի սլաքին հակառակ ուղղությամբ կազմելով պրոպելլեր, բակտերիային մղում է առաջ, նրա առաջընթաց շարժման ուղղությունը այս անգամ կտարբերվի սկզբնականից: Այսպիսով բակտերիան կարող է փոխել  իր շարժման ուղղությունը:

   Շարժիչը կազմված է ստատորից, ռոտորից, և որոշ օժանդակ սպիտակուցային տեսակների խմբավորումներից, որոնք կատարում են առանցքակալի դեր, որի ներսում պտտվում է ռոտորի առանցքը: Շարժիչը մոնտաժված է բակտերիայի երկու հարևան մեմբրաններին; Շարժիչի առանցքը տեղադրված է մեմբրանի մակերևույթին ուղղահայաց: Ներքին մեմբրանը իրենից ներկայացնում է կոնդենսատորի դիէլեկտրիկ, որն արտաքինից լիցքավարված է դրական, իսկ ներքինից բացասական:

Բակտերիային էլեկտրաշարժիչի կարևորագույն հանգույցները հանդիսանում են երկու համառանցքային սկավառակները, որոնց կենտրոնները միացված են պտտվող ձողին, որն ունի արտաքին ելուցք;  M-սկավառակի եզրին գտնվում են սպիտակուցային բազմաթիվ օրինակներ, որոնք անվանվում են Mot B: Ստատորի կազմի մեջ մտնում են Mot A սպիտակուցի մի քանի օրինակներ, որոնք տեղադրված են մեմբրանի մեջ և հարում են M և S սկավառակների եզրերին: Պտտվող մոմենտը առաջանում է ի հաշիվ Mot B սպիտակուցային խմբավորումների և Mot A սպիտակուցային խմբավորումների փոխազդեցությամբ, որոնք դասավորված են էլեկտրոշարժիչի ստատորի վրա:

 Mot A սպիտակուցային խմբավարումների կազմի մեջ են մտնում երկու ոչ համառանցքային  ուղիները, որոնց միջով պրոտոնները (Н+-իոններ) փոխադրվում են, ինչպես ջուրն է հոսում ջրաղացում, այնպես էլ պրոտոններն են հոսում մեմբրանի ուղիներով: Mot A և Mot B սպիտակուցային խմբավորումների միջով պրոտոնների անցման արդյունքում առաջանում է ռատարի պտույտը: Ռոտորի մեկ լրիվ պտույտի համար  մեմբրանի միջով անցնում է շուրջ 1000 պրոտոն: Շարժիչի երկարությունը 30-40նմ է, իսկ շարժիչի  էֆեկտիվությունը գերազանցում է 95%-ը; Բակտերիայի այս շարժիչները նաև շատ խնայողական են, նրանք օգտագործում են բակտերիայի ռեսուրսի միայն 1%-ը:

   Կենսաքիմիկոս Մայքլ Բիհին (Darwin’s Black Box) գրում է. <<Այն անհատը, որն իրեն պարտավորված չի զգում սահմանափակելու իր հետազոտությունները միայն ոչ բանական պատճառներով, գալիս է այն անխուսափելի եզրակացությանը, որ բազմաթիվ կենսաքիմական համակարգեր կառուցված են: Դրանք ոչ թե կառուցվել են բնության օրենքների կողմից, ոչ թե` պատահականությամբ կամ անհրաժեշտությամբ, այլ եղել են ծրագրված…Կյանքը երկրի վրա` իր հիմնական մակարդակով, իր ամենակենսական մակարդակով, բանական գործունեության արդյունքն է…Երբ դիտումների միջոցով 19-րդ դարի մարդիկ հայտնաբերեցին, որ շատ կենսաբանական աշխարհի շատ առանձնահատկություններ կարող էին բացատրվել բնական ընտրության մեխանիզմի շնորհիվ, դա նրանց համար շոկ էր: Մեզ` 20-րդ դարում ապրողներիս համար շոկ էր հայտնաբերել գիտական դիտումների հիման վրա, որ կյանքի հիմնական մեխանիզմները չեն կարող ներկայացվել, որպես բնական ընտրության հետևանք: Չուղղորդված էվոլյուցիայի տեսությունը արդեն մահացած է>>:3

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. “If it could be demonstrated that any complex organ existed, which could not possibly have been formed by numerous, successive, slight modifications, my theory would absolutely break down”. (DarwinC. The Origin of Species. — Chapter VI: Difficulties of the Theory / Modes of Transition)

2. W. Dembski, Intelligent Design, InterVarsity Press, 1999. p.147-148

3.Michael J. Behe, Darwin’s Black Box, New York: Free Press, 1996, pp  192-193, 252-253

Advertisements

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s